Thí nghiệm tâm lý ghê rợn nhất lịch sử

Thế giới -

Không làm đổ một giọt máu, không có ai thiệt mạng hay bị thương tích gì nhưng Thí nghiệm Milgram vẫn mang tiếng là thí nghiệm “vô nhân tính” nhất lịch sử.

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Trong lịch sử nghiên cứu khoa học của loài người, đặc biệt trong lĩnh vực tâm lý, không thiếu những cuộc thí nghiệm gây tranh cãi về tính đạo đức như Thí nghiệm nhà tù Stanford năm 1971 hay Thí nghiệm quái vật (1939). “Khét tiếng” nhất trong số này phải kể đến Thí nghiệm Milgram về sự tuân thủ mệnh lệnh một cách mù quáng và bản chất của cái ác.

Được thực hiện vào tháng 7/1961, cuộc thí nghiệm này một lần nữa trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn khi bộ phim Experimenter (tạm dịch: Người thí nghiệm) về cuộc đời Giáo sư Stanley Milgram (1933 -1984) được công chiếu hồi cuối tuần và nhận vô số lời khen ngợi.

Giáo viên, học sinh và điện giật

Năm 1961, Giáo sư Milgram đang là một trong những nhà tâm lý học hàng đầu của Mỹ làm việc tại Đại học Yale. Ông cùng các cộng sự đăng quảng cáo tuyển người tham gia một cuộc thí nghiệm về “tác động của hình phạt đối với việc học” với giá 4 USD/giờ. Tổng cộng 40 người tham gia mà không hề biết rằng mình sắp bước vào một trải nghiệm kinh hoàng.

Theo mô tả trên chuyên san Journal of Abnormal and Social Psychology, người tham gia đóng vai “giáo viên” sẽ đặt câu hỏi cho “học sinh”. Cả hai ngồi ở 2 phòng khác nhau và chỉ liên lạc qua bộ đàm. “Giáo viên” lần lượt đặt câu hỏi và mỗi lần “học sinh” trả lời sai, “giáo viên” sẽ được người giám sát thí nghiệm yêu cầu nhấn nút gây giật điện để trừng phạt “học sinh” với cường độ lớn dần, tối đa là 450 volt. Dĩ nhiên, “giáo viên” không hề biết rằng chẳng có ai bị điện giật cả và “học sinh” là người trong nhóm của Milgram, giả vờ kêu la đau đớn hoặc đập vào tường van xin dừng thí nghiệm.

Trong suốt thí nghiệm, các “giáo viên” tỏ ra không thoải mái và vô cùng lo lắng. Có người liên tục quệt mồ hôi trán, người thì gắng cười to một cách gượng gạo hoặc khóc lóc hỏi thăm tình trạng của “học viên”. Tuy nhiên, không có ai tỏ ý muốn ngừng lại trước mức 135 volt. Khi đến gần mức 300 volt, một số người xin dừng thí nghiệm và trả lại tiền. Tuy nhiên khi được người giám sát đốc thúc và trấn an rằng sẽ không phải chịu trách nhiệm gì nếu có bất trắc thì họ lại tiếp tục nhấn nút bất chấp những tiếng gào thét từ phòng bên kia.

Kết quả cuối cùng là chỉ có 14 trong số 40 “giáo viên” kiên quyết dừng thí nghiệm trước mức tối đa 450 volt, tức có đến 65% số người tham gia đi đến tận cùng. Trong khi đó, theo Journal of Abnormal and Social Psychology, trước khi thực hiên thí nghiệm, Giáo sư Milgram đã thăm dò thử ý kiến của nhiều sinh viên năm cuối khoa tâm lý cũng như các đồng nghiệp và ai cũng cho rằng sẽ có rất ít người chịu nhấn nút từ sau mức 300 volt. Trong nhiều năm sau, Milgram cũng như một số chuyên gia khác tiến hành hàng trăm thí nghiệm tương tự và kết quả là chưa đến phân nửa số người tham gia quyết định bỏ cuộc. Từ đó, ông đưa đến kết luận dưới sức ép của mệnh lệnh của những người có quyền, khi tự cho rằng bản thân không phải chịu trách nhiệm thì con người có thể gây ra những hành động độc ác, gây tổn thương đến người khác dù biết rằng chúng trái với niềm tin và đạo đức.

Suốt mấy chục năm qua, Thí nghiệm Milgram hứng chịu vô số chỉ trích là “phi đạo đức, vô nhân tính” khi lừa người tham gia trải qua những chấn động tâm lý nặng nề. Nhiều tổ chức người Do Thái thì lên án dữ dội việc Giáo sư Milgram cho rằng thí nghiệm của ông có thể giải thích cho hành động của đại đa số binh lính và quan chức Đức quốc xã trong Thế chiến 2. Đáp lại, những người ủng hộ chỉ ra rằng không ai trong số những người tham gia thí nghiệm gặp phải hậu quả lâu dài nào về tâm lý và rằng dư luận không chịu chấp nhận sự thật về “mảng tối trong mỗi con người”. Đến nay, thí nghiệm này vẫn thường xuyên được giảng dạy tại nhiều trường đại học danh tiếng trên thế giới, còn Giáo sư Milgram đứng thứ 46 trong danh sách 100 nhà tâm lý học xuất sắc nhất thế kỷ 20 của chuyên san Review of General Psychology.

Cuộc tra tấn kinh hoàng

Từ năm 1992 đến năm 2004, tại Mỹ xảy ra một loạt vụ lừa đảo mà một số chuyên gia cho rằng là bằng chứng hùng hồn nhất cho kết luận của Giáo sư Milgram. Theo CNN, một kẻ nặc danh đã gọi điện tới hàng chục nhà hàng thức ăn nhanh trên khắp nước Mỹ tự xưng là cảnh sát và yêu cầu “hỗ trợ điều tra về một vụ ăn cắp”. Kẻ này mô tả một “nghi phạm”, thường là nữ, đang có mặt trong quán, chẳng hạn như nhân viên hoặc khách hàng, rồi yêu cầu quản lý nhà hàng lục soát bằng cách lột đồ, đánh đập nạn nhân. Có ít nhất hơn 10 trường hợp người nghe tuân thủ mọi chỉ dẫn của “cảnh sát”.

Trong đó, nghiêm trọng nhất là vụ xảy ra ngày 9/4/2004 tại một cửa hàng McDonald’s ở thị trấn Mount Washington, bang Kentucky. AP dẫn hồ sơ của tòa án cho hay cửa hàng trưởng Donna Summers nhận điện thoại của một kẻ tự xưng là “thanh tra Scott” nói trong nhà hàng có một nghi phạm ăn cắp. “Scott” mô tả nghi phạm là nữ, dáng thanh mảnh và tóc đen rồi nhờ Summers “xử lý giúp vì sở cảnh sát thiếu nhân lực để giải quyết một vụ nhỏ như vậy”. Thế là Summers gọi bạn trai là Walter Nix Jr. đến và khống chế giam cô Louise Ogborn, một nhân viên nhà hàng vừa tròn 18 tuổi, trong nhà kho.

Suốt nhiều giờ đồng hồ, Summers và Nix Jr. làm theo mọi yêu cầu qua điện thoại của “thanh tra Scott” và gây ra những hành động khó tưởng tượng để “tìm bằng chứng và buộc nghi phạm thú nhận” như đánh đập, lột truồng, dùng tay và dị vật xâm phạm cơ thể Ogborn, thậm chí ép nạn nhân quan hệ tình dục bằng miệng với Nix Jr.

Cũng trong suốt quãng thời gian đó, Ogborn tin rằng mình đang bị điều tra thật nên không dám mảy may phản kháng. Cuối cùng, Nix Jr. chịu hết nổi và bỏ đi. Theo tờ The Courier-Journal, ông này đã gọi điện cho bạn và nói: “Tôi đã làm một việc vô cùng xấu xa”. Sau đó, Summers yêu cầu một nhân viên khác thế chỗ Nix Jr. nhưng bị từ chối. Đến lúc này, Summers mới bắt đầu chất vấn “thanh tra Scott” và người này lập tức cúp máy. Một điều đáng nói khác là trong suốt vụ việc, nhiều nhân viên của nhà hàng tuy không tham gia tấn công Ogbron nhưng cũng không gọi cảnh sát hay kiểm tra lại thông tin.

Vụ án này thu hút sự chú ý lớn của dư luận vì sự nghiêm trọng và “khó tin” của nó. Nhiều người không thể hiểu được tại sao Summers và Nix Jr. có thể “ngu ngốc” đến mức như vậy và Thí nghiệm Milgram thường xuyên được giới truyền thông viện dẫn để bình luận về vụ việc. Sau một thời gian dài điều tra, xét xử, Nix Jr. lãnh 6 năm tù giam vào năm 2006, còn Summers bị McDonald’s sa thải vì phải chịu 1 năm quản chế. Nạn nhân Ogborn bị sang chấn tâm lý nặng nề, phải trải qua một thời gian dài trị liệu và từ bỏ kế hoạch vào đại học.

Đến năm 2007, cả Ogborn và Summers đều đâm đơn kiện đòi McDonald’s bồi thường vì thiếu trách nhiệm và không cảnh báo cho nhân viên về những vụ lừa đảo đã xảy ra trước đó. Sau một loạt phiên tòa rồi kháng cáo, McDonald’s đồng ý bồi thường cho Ogbron 1,1 triệu USD còn Summers không nhận được đồng nào, theo The Courier-Journal.

Trong khi đó, đến nay thủ phạm chính vẫn đang ngoài vòng pháp luật và giới điều tra thậm chí còn chưa xác định được hắn là ai. Sau vụ 2004, cảnh sát có bắt giữ một người tên David Richard Stewart nhưng ông này được tòa tha bổng vì thiếu bằng chứng.

Sự tầm phào của cái ác
 
Lâu nay, Thí nghiệm Milgram thường được gắn với khái niệm Sự tầm phào của cái ác (The banality of evil) của nữ triết gia Hannah Arendt (1906 - 1974, một trong những trí thức gốc Do Thái nổi tiếng nhất thế giới) đưa ra năm 1963. Từ quá trình theo dõi phiên tòa xét xử Adolf Eichmann, một trong những kiến trúc sư của cuộc diệt chủng người Do Thái trong Thế chiến 2, Arendt lập luận rằng Eichmann và nhiều thành viên quốc xã khác không phải là những tên sát nhân khát máu, bệnh hoạn như chúng ta vẫn cố tin. Thay vào đó, họ là những người bình thường, không có chút trục trặc tâm lý nào.
Bản thân Eichmann, kẻ mệnh danh là “Tên đồ tể của châu Âu”, không thù ghét người Do Thái. Hắn cho rằng những tội ác ghê rợn đã gây ra đơn giản là làm tốt công việc của mình theo sự đồng tình của cấp trên, nhà nước, xã hội và pháp luật Đức quốc xã.
Từ đó, Arendt kết luận trong sách Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (tạm dịch: Eichmann ở Jerusalem - Báo cáo về sự tầm phào của cái ác) rằng cái ác không phải thứ gì đó ghê gớm, cao xa. Nó tồn tại trong mỗi con người và có thể trỗi dậy khi điều kiện cho phép mà bản thân chúng ta cũng không nhận ra.
Dù gây rất nhiều tranh cãi nhưng đến nay tác phẩm này vẫn được xem là một cột trụ trong lĩnh vực triết học chính trị và đạo đức học. Những người ủng hộ cho rằng khái niệm của Arendt có thể giải thích cho những thảm kịch lớn nhất trong lịch sử nhân loại và mang ý nghĩa cảnh báo sâu sắc. Như nhân vật Giáo sư Milgram nói trong phim Experimenter: “Chúng ta đều là những con rối và có lẽ nhìn ra được sợi dây là bước đầu tiên để đi đến tự do”.
BÌNH LUẬN 0
Đăng nhập

Gửi bình luận

Tin mới cập nhật
asia-s-next-top-model,hoang-thuy,minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
Asia's Next Top Model

Chúc mừng Minh Tú đạt giải Á quân AsNTM, Hoàng Thùy vẫn không quên “thả”… ca dao - tục ngữ!

TV Show -
Chỉ với một câu chúc ngắn gọn nhưng đầy xúc tích dành cho Minh Tú, Hoàng Thùy lai vô tình khiến khán giả không thể nhịn cười như thế này.
bi-cao,tron-ra-nuoc-ngoai,xam-hai,xam-hai-tinh-duc

Bắt nghi phạm xâm hại tình dục bé gái 14 tuổi rồi trốn ra nước ngoài

Tin nóng -
Sau khi xâm hại bé gái 14 tuổi sống cùng địa phương, Trần Điền Nguyên bỏ trốn khỏi địa phương rồi thay đổi họ tên và sang Campuchia sống bằng nghề sửa máy tàu, xe.
hanh-hung-anh-tay,he-t-gia-,xe-om

Lái xe ôm ở Hà Nội đánh nam du khách Australia

Tin nóng -
Mâu thuẫn trong việc thỏa thuận giá cước, Thanh đánh người đàn ông ngoại quốc rồi bỏ đi. Hai ngày sau, nam du khách làm đơn trình báo công an.

Luật sư kiến nghị cho Hoa hậu Phương Nga được tại ngoại sau 2 năm 3 tháng bị giam giữ

Tin nóng -
Luật sư Nguyễn Văn Quynh cùng các luật sư bào chữa đã đồng loạt kí đơn kiến nghị cho Phương Nga được tại ngoại.
TIN LIÊN QUAN

Những câu nói ‘gây bão’ của hoa hậu Trương Hồ Phương Nga trong phiên toà thu hút dư luận

Những ngày gần đây, phiên toà xét xử vụ án lừa đảo của hoa hậu Trương Hồ Phương Nga đã khiến dư luận không ngừng xôn xao về diễn biến căng thẳng của sự kiện này. Trái với những chỉ trích ban đầu, bị cáo hiện tại lại trở thành 'người hùng' của cộng đồng mạng bằng những phát ngôn cực kì cứng cỏi.
kylie-jenner,kylie-jenner-x-quay-australia,xu-huo-ng-ga-i-tay

Kylie Jenner vừa cắt phăng tóc, ‘chơi’ luôn tông tím cho hợp màu kính mới ra?

Hot - trend -
Cô em lắm chiêu nhà Kardashian lại thay đổi như "tắc kè" rồi đó!
a-quan,asia-s-next-top-model,asntm,minh-tu,next-top-chau-a
Asia's Next Top Model

Sau tất cả, Minh Tú giành ngôi vị Á quân Asia’s Next Top Model 2017

TV Show -
Đại diện Việt Nam chính thức vụt mất ngôi vị vô địch vào tay Maureen, cô gái mỏng manh đến từ Philippines trong thử thách cuối cùng.
fan-noo-phuoc-thinh,noo,noo-phuoc-thinh,vpop

Noo Phước Thịnh trình diễn loạt hit cực ‘máu lửa’ cùng đông đảo fan tại Nhật

Âm nhạc -
Nam ca sĩ đã có những khoảnh khắc không thể quên bên các fan của mình.
fan,nhat-ban,noo-phuoc-thinh,tokyo

Clip: Soái ca Noo Phước Thịnh bị fan ‘vây kín’ sau buổi diễn tại Nhật Bản

Sao & Fan -
Nam ca sĩ một lần nữa cho thấy sức hút của mình không chỉ với khán giả trong nước mà còn với các fan tại thành phố Tokyo - Nhật Bản.
hoang-thuy,lan-khue,minh-tu,the-face-viet-nam-2017,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Minh Tú: ‘Đời không trả tiền nên mình không việc gì phải diễn’

TV Show -
Sau tất cả những tranh cãi về cái kết của tập 3 The Face, Minh Tú đã có một buổi trò chuyện với Saostar để chia sẻ những cảm nghĩ của cô. Đặc biệt hơn, đây là cuộc phỏng vấn được ghi lại tại hậu trường ngay sau màn đấu khẩu kịch liệt giữa Minh Tú và Lan Khuê. 
central-saint-martins,kenzo,thiet-ke-lap-di,walter-van-beirendonck

Khi mốt diện đồ ‘khó hiểu đến phát hờn’ lên ngôi, bạn biết ngay làng thời trang thế giới đã thay đổi

Làng mẫu -
Dạo quanh các sàn diễn thời trang trên thế giới nửa đầu năm 2017, không khó để bắt gặp những BST xấu đến thách thức sự cam đảm của người mặc. Sáng tạo quá mức cộng hưởng với phá cách vượt giới hạn sẽ tạo nên loạt thiết kế vô cùng lập dị.
am-ban,em-chua-18,kieu-trinh,son-tung-m-tp

Sơn Tùng - Kiều Trinh nhắng nhít trong buổi ra mắt phim ngắn ‘Âm bản’

Hậu trường -
Cặp đôi Sơn Tùng và Kiều Trinh cùng có mặt trong buổi lễ ra mắt bộ phim ngắn "Âm bản" với những chia sẻ rất dễ thương cùng người hâm mộ.
nguoi-mau-quoc-te,thuy-trang,tuan-le-thoi-trang

Trước ý kiến trái chiều về người mẫu ra nước ngoài làm việc, Minh Tú lên tiếng: ‘Trước khi đánh giá người khác hãy xem lại bản thân’

Làng mẫu -
Những chân dài đắt giá bậc nhất của làng mẫu Việt đều lên tiếng phủ nhận lời nhận định thiếu suy nghĩ về câu nói "Các bạn sang nước ngoài cũng chẳng có gì nổi bật ở bên đó cả".
jessica,jyj,super-junior

Nếu từng 1 lần ‘cháy trong mưa’ cùng thần tượng, bạn quả là fan Kpop rất may mắn đấy

Âm nhạc -
Khi tiếng hát hòa tiếng mưa, kết hợp cùng không khí cuồng nhiệt từ người hâm mộ - đó sẽ là 1 âm thanh vô cùng tuyệt vời. Và fan Việt đã không ít lần được trải qua những khoảnh khắc thăng hoa như thế cùng các thần tượng Kpop.
bao-thanh,dien-vien-viet-anh,viet-anh

Bảo Thanh: ‘Gia đình là điều quan trọng nhất, còn những thứ khác có hay không có, không quan trọng’

Hậu trường -
Bảo Thanh đã chính thức lên tiếng giữa nghi án "thả thính" bạn diễn Việt Anh. Bên cạnh đó, nữ diễn viên cũng được chồng tin tưởng và bảo vệ hết mực.
bao-thanh,dan-le,viet-anh

Đan Lê khẳng định không liên quan đến lùm xùm ‘thả thính’ Việt Anh

Hậu trường -
Nữ diễn viên Đan Lê cho biết cô không liên quan đến câu chuyện người thứ ba "thả thính" Việt Anh gây xôn xao những ngày qua.
bao-thanh,song-chung-voi-me-chong,viet-anh

Bảo Thanh tiếp tục bị vợ Hồng Đăng ‘nhắc nhở’ giữa scandal gạ gẫm bạn diễn

Hậu trường -
Dòng chia sẻ đầy ẩn ý của vợ diễn viên Hồng Đăng sau loạt scandal của Bảo Thanh nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng.
kim-soo-hyun,real-movie,sulli

Sốc: Cảnh khỏa thân của Sulli trong phim điện ảnh mới bị lan truyền chóng mặt

Phim ảnh -
Trở lại nghệ thuật sau thời gian dài im ắng, Sulli đã gặp phải rắc rối khi những cảnh nude của cô trong phim điện ảnh vừa ra mắt bị cư dân mạng truyền tay nhau với tốc độ chóng mặt.
copy,forever-21,gucci

Quá rảnh rỗi, Forever 21 hết đưa đơn kiện adidas rồi tới Gucci chỉ vì ‘vài ba cái sọc’!

Hot - trend -
Cuộc chiến không hồi hết giữa các nhãn hàng luôn là đề tài nóng hổi trong giới thời trang, đến với phần tiếp theo của seri dài tập này, là màn tranh chấp, kiện tụng liên quan đến F21 và Gucci.