Rùng mình chuyện người Lai Châu ăn Tết bằng… lá ngón

Xã hội -

Từ muôn đời nay, ai cũng biết lá ngón là một thứ cực độc. Chỉ cần vài lá nhỏ, đủ kết liễu một cuộc đời tươi đẹp. Ấy thế nhưng, có một nơi, người ta trồng lá ngón ngay trong vườn nhà để dùng như một món khoái khẩu. Chưa hết, loài lá có hoa nở trong mùa xuân này được coi là đặc sản trong mâm cỗ ngày Tết của họ, nếu không có món lá ngón thì coi như không có… Tết!

Lá ngón ăn được ở Mường So tròn và to hơn lá ngón có độc. Ảnh: C.T

Lá ngón ăn được ở Mường So tròn và to hơn lá ngón có độc. Ảnh: C.T

Lá ngón “làm sang” mâm cỗ

Trong chuyến đi công tác cuối năm về tỉnh Lai Châu, tôi được một người bạn học cũ mời về nhà chiêu đãi món… lá ngón. Vừa nghe tên, tôi đã giật thót bởi từ trước đến nay, mọi người đều biết lá ngón là một loại kịch độc gây chết người. Đoán biết sự hoang mang hiện rõ trên khuôn mặt tôi, anh bạn cười nắc nẻ, trấn an: “Đây là loại lá ngón ăn được, rất ngon là đằng khác. Với người Thái trắng bọn tớ, ngày lễ, ngày Tết mâm cỗ mà thiếu món lá ngón là mất sang”.

Câu chuyện của người bạn cũ khiến tôi đầy hoài nghi và tò mò. Như để chứng minh về loại lá ngón ăn được này, cậu bạn hứa sẽ đưa tôi về vùng đất Mường So - nơi mà người dân coi lá ngón là một món đặc sản.

5h sáng hôm sau, trong cái lạnh cuối năm, tôi và người bạn chạy xe máy về quê anh - một bản làng người Thái trắng - ở xã Mường So, huyện Phong Thổ, Lai Châu. Vượt qua những con đường ngoằn ngèo với cả trăm khúc cua, lại là vùng núi cao nên cả hai đều thấm mệt. Dù vậy, nghĩ đến món lá ngón ăn mà không chết do anh bạn kể, tôi vô cùng hào hứng.

Đến Mường So đúng phiên chợ sáng, tôi dạo quanh vài vòng chợ thì quả thật, có rất nhiều người chào mua… lá ngón. Thấy chúng tôi, người phụ nữ dân tộc Thái trắng nhanh miệng chào: “Các chú mua rau rừng đi, tươi ngon lắm. Hôm nay, có cả lá ngón, dịp Tết nên khan hiếm. Các chú mua nhiều về mà ăn dần”. Người phụ nữ này cũng cho biết, giá một bó lá ngón là 4.000 đồng, nấu canh được hai bữa, xào thì đầy một đĩa to.

Tại các chợ cóc ven đường, nhiều người dân bày bán lá ngón ăn được. Ảnh: C.T

Tại các chợ cóc ven đường, nhiều người dân bày bán lá ngón ăn được. Ảnh: C.T

Mang theo sự hoang mang chưa dứt, tôi tìm đến nhà già làng Lò Văn Bắc - Người nắm giữ lịch sử lâu đời của dân tộc Thái trắng cũng như những gốc tích của nền văn hóa vùng cao riêng biệt. Vừa nghe giới thiệu có nhà báo dưới xuôi lên thăm, già Bắc cười vui như “bắt được vàng”. “Ở đây, xa trung tâm nên cứ có khách đến thăm là chúng tôi rất vui. Lại có dịp được khoe món lá ngón ăn không chết người của đồng bào Thái trắng. Mà chỉ Mường So chúng tôi mới có loại lá ngón này thôi nhé”, già Bắc vừa cười, vừa nói.

Theo già Bắc, cây lá ngón không độc được phát hiện từ rất lâu. Không ai biết lâu bao nhiêu mà chỉ hay, từ đời cha ông, các cụ đã biết vào rừng hái loại lá này về nấu ăn. Loại lá này nấu ăn rất ngon, có mùi thơm đặc biệt nên nhà này truyền tai nhà khác kéo nhau vào rừng hái lá ngón. Về sau, người dân lấy thân cây lá ngón về trồng tại vườn để tiện ăn dần và đãi khách phương xa như một thứ đặc sản của người Thái trắng.

Ăn Tết phải có món lá ngón

Bà Trần Thị Thái, 70 tuổi ở thôn Tây Nguyên, xã Mường So đang hái lá ngón để mang ra chợ bán. Ảnh: Cao Tuân

Bà Trần Thị Thái, 70 tuổi ở thôn Tây Nguyên, xã Mường So đang hái lá ngón để mang ra chợ bán. Ảnh: Cao Tuân

Những cây lá ngón ăn chết người mà chúng tôi từng chứng kiến trong rất nhiều vụ việc đau lòng ở vùng cao còn có tên là cây cỏ ngón, thuốc rút ruột. Đây là loại cây cực độc, lá dài, đầu lá nhọn hình lưỡi mác. Hoa của loại lá ngón độc này màu vàng, mọc thành chùm ở đầu ngọn và kẽ lá. Loại lá này độc đến mức một người chỉ cần ăn 3 lá là chất độc ngấm vào cơ thể và tử vong ngay sau ít phút. Thành thử, cứ nghe đến lá ngón là người dân vùng cao nói riêng và mọi miền nói chung sợ hãi.

Già Bắc kể, ngày trước, dân làng cũng từng mang hai loại lá ngón này ra so sánh với nhau. Cây lá ngón ăn được ở xã Mường So cũng có thân leo giống như cây lá ngón độc, có điều lá của nó tròn và ngắn hơn, bản lá thì như bàn tay. Sau một thời gian mang về trồng tại vườn, người dân phát hiện hoa của hai loại cây này cũng khác nhau. Cây lá ngón độc thường nở hoa trong khoảng thời gian từ tháng 6 tới tháng 10, còn cây lá ngón ăn được lại nở hoa vào dịp gần Tết Nguyên đán. Từ đó, người Thái trắng ở Mường So bắt đầu dùng lá và hoa của cây này để luộc, nấu canh hoặc làm các món xào thay rau rừng. Những món ăn này dần trở nên phổ biến và quen thuộc trong những bữa cơm của dân bản. Trong lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu ngày Tết của người Thái trắng ở Mường So thì nhất định phải có món… lá ngón.

Nói rồi ông Bắc mời chúng tôi ở lại ăn bữa cơm với món lá ngón xào hoa tỏi để biết mùi vị của loài cây cực lạ này. Ban đầu tôi cứ rờn rợn, sợ nhỡ ra ở cái chốn thâm sơn cùng cốc này thì biết làm sao… Vậy nhưng trước sự nhiệt tình của chủ nhà, lẫn lời đảm bảo ban đầu của anh bạn thân, tôi đành quyết định “đánh quả liều” để thưởng thức món đặc sản này. Bữa cơm rau lá ngón dọn lên trong nỗi hoang mang của tôi. Gìn dứ một lúc, nhìn chủ nhà “ăn mẫu” mấy gắp, tôi mới dám đưa nhón lá ngón nhỏ vào miệng. Lạ kỳ, miếng rai lá ngón xào đầu tiên đã cho tôi cảm nhận mùi vị ngọt bùi như rau rừng nhưng lại thơm hơn. Lúc này thì tôi vừa ăn vừa nhâm nhi cái vị ngon khó tả của nó. Cùng với những chén rượu ngô nồng ấm, chúng tôi đã được ăn bữa cơm rất ngon, đặc biệt là hương vị không thể nào quên của món rau ngón rừng với gia đình già làng Bắc.

Trước khi chuẩn bị tạm biệt bản So, già Bắc giới thiệu chúng tôi sang nhà bà Trần Thị Thái (70 tuổi, thôn Tây Nguyên, xã Mường So) để mua vài bó lá ngón về xuôi làm quà. Dẫn chúng tôi ra vườn, vừa hái lá ngón bà Thái vừa giới thiệu: “Loại lá ngón này ăn ngon lắm, xào với thịt thì hết ý. Còn nếu xào với hoa đu đủ đực thì khắc chế được cả bệnh ung thư gan và điều trị bệnh gan nhiễm mỡ (?)”.

Bà Thái cũng cho biết, từ 7 năm trước, khi bà đi làm rừng phát hiện loại cây giống hệt cây lá ngón mà mọi người vẫn thường ăn nên lấy về trồng. Loại cây này ra lá quanh năm, đến mùa xuân thì nhiều hoa. Do nhà bà trồng nhiều nên mỗi buổi sáng bà thường hái khoảng chục bó mang ra chợ bán với giá 3.000 - 4.000 đồng/bó.

“Cứ mang ra bao nhiêu là hết bấy nhiêu. Nhiều hôm không còn lá ngón để mang ra chợ bán một số người thích ăn lại vào tận nhà tôi hỏi mua. Một số người đang dùng để chữa bệnh gan nhiễm mỡ thấy hiệu quả nên cứ gạ mua bằng được. Còn nếu dùng lá ngón để gói thịt chua thì rất hợp và dậy mùi. Ngày Tết, nhà nào mà có vườn cây lá ngón để đãi khách là nhất Mường So đấy”, bà Thái chia sẻ.

Theo lời bà Thái, đặc biệt nhất, trong lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu (lễ hội ẩm thực) của người Thái Mường So ngày xuân thì chắc chắn phải có lá ngón. Đây là dịp để người dân tạ ơn thần linh, ông bà, tổ tiên đã ban phúc cho một vụ mùa bội thu. Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu được tổ chức tại bản Huổi Én, xã Mường So với cuộc thi nấu ăn của người Thái. Các món ăn được người Thái kết hợp với các loại gia vị lấy trong rừng như: Mắc khén (hay còn gọi là hạt tiêu rừng), thảo quả… Những loại gia vị này được tẩm ướp cùng với thực phẩm tạo nên hương vị đặc trưng trong các món ăn của núi rừng Tây Bắc nói chung và người Thái trắng nói riêng.

Miền gái đẹp

Không chỉ nổi tiếng với món lá ngón ăn được, Mường So còn nức danh là miền gái đẹp. Nhà thơ Trần Mạnh Hảo từng viết những dòng cảm xúc khi đến thăm: “Nơi hoa bản nở thành người con gái Thái”. Không ít khách phương xa đã không thể cầm lòng được với những “bông hoa rừng hoang sơ” toát ra từ các thiếu nữ Thái ở vùng này. Không biết thế giới có những cuộc thi hoa hậu từ khi nào và cuộc thi hoa hậu Việt Nam chính thức tổ chức lần đầu tiên ở đâu, nhưng những cô gái Thái ở Mường So đã thi sắc đẹp từ rất lâu. Mỗi năm, số người nhận “vương miện” ngày càng nhiều. Áp lực cuộc sống không nhiều cộng với tinh thần văn hóa đầy đủ làm cho con người nơi đây luôn tươi trẻ.

Chưa biết tên khoa học

Trao đổi với PV báo GĐ&XH, ông Nguyễn Thế Hải, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu cho biết: “Đúng là ở Mường So người dân thường ăn một loại lá trông giống hệt lá ngón nhưng to hơn một chút. Ở các cuộc thi ẩm thực vùng miền, người Thái trắng cũng coi món lá ngón như một món đặc sản. Đến nay, chúng tôi cũng chưa biết chính xác tên khoa học của loài lá này là gì, chỉ biết rằng loại lá này ăn rất ngon và không độc. Đặc biệt, nghe bà con nói thì món lá ngón này còn ngăn chặn được những bệnh hiểm nghèo như ung thư, gan nhiễm mỡ…”.

 

 

BÌNH LUẬN 0
Đăng nhập

Gửi bình luận

Tin mới cập nhật
lan-khue,minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Bị loại đi ‘nữ hoàng lookbook’, Minh Tú tức giận bảo Lan Khuê ‘bôi môi thâm đi’ rồi hãy nói chuyện

TV Show -
Màn tranh cãi "nảy lửa" giữa HLV Lan Khuê và Minh Tú vẫn không cứu vãn được tình hình khi "nữ hoàng lookbook" Khánh Linh là thí sinh tiếp theo phải dừng cuộc thi.
hoang-thuy,lan-khue,minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Sừng sỏ trước Hoàng Thùy, nhưng khi Minh Tú thị phạm thì Lan Khuê lại im lặng như thế này

Trang chủ -
Liệu Lan Khuê có đang sợ sệt hay có sự khoang nhượng nào đó trước HLV Minh Tú?
huu-vi,khanh-linh,lan-khue,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Hữu Vi toát mồ hôi khi bị Lan Khuê hỏi xoáy về Khánh Linh

TV Show -
Chỉ vì nhận xét về Khánh Linh, Host Hữu Vi lần đầu bối rối đến mức toát mồ hôi khi bị hai HLV Lan Khuê và Minh Tú chất vấn dồn dập.
hlv-hoang-thuy,hlv-lan-khue,hlv-minh-tu,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Tập 3: ‘Cuộc chiến’ thời trang không khoan nhượng của bộ tứ The Face Việt Nam!

Làng mẫu -
Dường như ở mỗi tập The Face, cuộc chiến quyết liệt không chỉ diễn ra giữa các thí sinh mà phần ăn mặc, gu thời trang của bộ tứ cũng là chủ đề sôi nổi của khán giả xem đài.
minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017,thien-nga-the-face,tu-hao-the-face
THE FACE VIETNAM 2017

Sau bao nhiêu lần ‘cạnh khóe’, Tú Hảo cũng một lần khen tặng Thiên Nga

TV Show -
Tú Hảo dành lời khen cho Thiên Nga khi có phần thể hiện tốt ở thử thách Thể dục dụng cụ.
dong-anh-quynh,lan-khue,minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

The Face tập 3: Không đồng tình với Lan Khuê, Minh Tú ‘xù lông’ đáp trả để bảo vệ học trò

TV Show -
Trước phần thể hiện thử thách dụng cụ thể thao của Đồng Ánh Quỳnh, Minh Tú vì bảo vệ học trò đã không ngại lớn tiếng trước mặt Lan Khuê.
bo-suu-tap-sneaker,hlv-minh-tu,sao-va-gia-y,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Từ thử thách đầu tiên tập 3, lộ ra Minh Tú là ‘bóng hồng’ cuồng nhiệt trong giới chơi giày

Làng mẫu -
Chẳng phải Minh Tú với váy áo "bánh bèo", mà nàng bấy lâu nay là 1 "đầu giày" chất chơi chẳng kém tay săn nào đâu đấy!
hoang-thuy,lan-khue,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Đụng hàng thì có sao, Lan Khuê - Hoàng Thùy vẫn đẹp ngời ngời đó thôi

Sao đẹp - Sao xấu -
Đụng hàng xưa rồi, đụng hàng mà vẫn tự tin tỏa sáng được như 2 "chị đẹp" Lan Khuê - Hoàng Thùy thì mới đáng nể.
isaac,nam-than,noo-phuoc-thinh,son-tung,soobin-hoang-son

Nửa đầu 2017 của 4 ‘nam thần’ Vpop: Người vút bay, kẻ loay hoay khựng lại

Âm nhạc -
Cùng bình chọn xem ai là người thành công nhất nửa đầu năm vừa qua.
be-xuan-mai,xuan-mai,xuan-mai-co-con

‘Con cò bé bé’ Xuân Mai đã sinh con trai thứ 2 tại Mỹ

Hậu trường -
Tiểu thiên thần thứ hai của nữ ca sĩ Xuân Mai vừa cất tiếng khóc chào đời vào ngày 24/6 - theo giờ Mỹ.
Game of Thrones 7

‘Game of Thrones 7’: Euron Greyjoy - Phản diện mới cho Ramsay Bolton ‘ngửi khói’

Phim ảnh -
Trailer thứ 2 của season 7 "Game of Thrones" vừa ra mắt cách đây không lâu, và hầu hết người hâm mộ đều đang rất tò mò tới Euron Greyjoy – một nhân vật mới xuất hiện mờ nhạt trong season 6, nhưng đang trên đà trở thành thế lực hùng mạnh trong năm nay.
TIN LIÊN QUAN

Xem ảnh - đoán nội dung của Game of Thrones 7 - Khi các nhân vật đã trở về đúng vị trí

Vào đúng nửa đêm ngày 20/4 vừa qua, series truyền hình ăn khách Game of Thrones đã chính thức tung ra loạt ảnh đầu tiên cho season mới. Đây là một trong những bước quảng bá hàng năm của hãng HBO trước khi mùa phim khai màn vào tháng 7 tới đây.
bich-phuong,bich-phuong-idol,saostar-qua-giang
SAOSTAR QUÁ GIANG

Bích Phương: ‘Bố rất thích paparazzi và chia sẻ những bức ảnh cực xấu của con gái với fan’

Hậu trường -
Luôn cảm thấy mình là một người may mắn, Bích Phương chia sẻ được sống trong gia đình hạnh phúc và có bố mẹ cưng chiều hết mực.
anh-quynh,minh-tu,the-face-viet-nam,the-face-vietnam-2017
THE FACE VIETNAM 2017

Team bị chê yếu catwalk, Minh Tú đăng clip tập luyện cho học trò và đáp trả: ‘Cần cù bù thông minh’

TV Show -
Dù không phải là đội sở hữu những thí sinh có nhiều kinh nghiệm catwalk, nhưng HLV Minh Tú vẫn không nản lòng. Cô ngày đêm nhiệt tình tập luyện cho các học trò. Cần cù thì bù thông minh, có gì khó đâu nhỉ?!
nguoi-phan-xu,viet-anh,vo-viet-anh

Vợ Việt Anh đăng đàn bóng gió về người thứ ba ‘thả thính’ chồng

Hậu trường -
Trong khi đó, nam diễn viên Việt Anh cũng có những phản hồi trấn an bà xã.
an-do,nhieu-nguoi-chet-chay,the-gioi,xe-cho-dau-bi-lat
Thế giới

Bất chấp nguy hiểm lao ra ‘hôi’ dầu từ chiếc xe chở dầu bị lật, ít nhất 123 người chết

Thế giới -
Rất đông người dân gần 1 tuyến đường cao tốc ở Punjab, Ấn Độ đã bất chấp nguy hiểm lao ra hứng dầu chảy ra từ một chiếc xe chở dầu bị lật. Kết cục, ít nhất 123 người đã thiệt mạng và hàng chục người bị thương trong vụ tai nạn đáng tiếc này.
despicable-me-3,kaity-nguyen,ke-trom-mat-trang

Kaity Nguyễn đáng yêu hết nấc với style giản dị, mặc ‘đồ đôi’ với Minions tại buổi ra mắt ‘Kẻ trộm mặt trăng’

Phim ảnh -
Không cần nhiều sự trợ giúp từ son phấn, mỹ phẩm, nữ diễn viên Em chưa 18 vẫn ghi điểm với vẻ ngoài đơn giản và năng động tại rạp chiếu phim.
as-if-it-s-your-last,black-pink,mamamoo,yes-i-am

Bạn không nhìn lầm đâu: Black Pink và Mamamoo cùng chia nhau vị trí số 1

Âm nhạc -
Khung cảnh ‘’xưa nay hiếm’’ này đã khiến các Kpop fan không khỏi sửng sốt.
bich-phuong,huong-giang-idol,saostar-qua-giang
SAOSTAR QUÁ GIANG

Nhắc về thị phi ở showbiz Việt, Bích Phương thẳng thắn: ‘Có nhiều nghệ sĩ tự tìm đến scandal để nổi tiếng’

Bí mật sao -
Nhắc về lùm xùm trong thời gian qua của Hương Giang Idol, nữ ca sĩ Bích Phương tâm sự: “Tôi tin là Giang lỡ lời và không cố tình nói như vậy”.