Thí nghiệm tâm lý ghê rợn nhất lịch sử

Thế giới -

Không làm đổ một giọt máu, không có ai thiệt mạng hay bị thương tích gì nhưng Thí nghiệm Milgram vẫn mang tiếng là thí nghiệm “vô nhân tính” nhất lịch sử.

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Trong lịch sử nghiên cứu khoa học của loài người, đặc biệt trong lĩnh vực tâm lý, không thiếu những cuộc thí nghiệm gây tranh cãi về tính đạo đức như Thí nghiệm nhà tù Stanford năm 1971 hay Thí nghiệm quái vật (1939). “Khét tiếng” nhất trong số này phải kể đến Thí nghiệm Milgram về sự tuân thủ mệnh lệnh một cách mù quáng và bản chất của cái ác.

Được thực hiện vào tháng 7/1961, cuộc thí nghiệm này một lần nữa trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn khi bộ phim Experimenter (tạm dịch: Người thí nghiệm) về cuộc đời Giáo sư Stanley Milgram (1933 -1984) được công chiếu hồi cuối tuần và nhận vô số lời khen ngợi.

Giáo viên, học sinh và điện giật

Năm 1961, Giáo sư Milgram đang là một trong những nhà tâm lý học hàng đầu của Mỹ làm việc tại Đại học Yale. Ông cùng các cộng sự đăng quảng cáo tuyển người tham gia một cuộc thí nghiệm về “tác động của hình phạt đối với việc học” với giá 4 USD/giờ. Tổng cộng 40 người tham gia mà không hề biết rằng mình sắp bước vào một trải nghiệm kinh hoàng.

Theo mô tả trên chuyên san Journal of Abnormal and Social Psychology, người tham gia đóng vai “giáo viên” sẽ đặt câu hỏi cho “học sinh”. Cả hai ngồi ở 2 phòng khác nhau và chỉ liên lạc qua bộ đàm. “Giáo viên” lần lượt đặt câu hỏi và mỗi lần “học sinh” trả lời sai, “giáo viên” sẽ được người giám sát thí nghiệm yêu cầu nhấn nút gây giật điện để trừng phạt “học sinh” với cường độ lớn dần, tối đa là 450 volt. Dĩ nhiên, “giáo viên” không hề biết rằng chẳng có ai bị điện giật cả và “học sinh” là người trong nhóm của Milgram, giả vờ kêu la đau đớn hoặc đập vào tường van xin dừng thí nghiệm.

Trong suốt thí nghiệm, các “giáo viên” tỏ ra không thoải mái và vô cùng lo lắng. Có người liên tục quệt mồ hôi trán, người thì gắng cười to một cách gượng gạo hoặc khóc lóc hỏi thăm tình trạng của “học viên”. Tuy nhiên, không có ai tỏ ý muốn ngừng lại trước mức 135 volt. Khi đến gần mức 300 volt, một số người xin dừng thí nghiệm và trả lại tiền. Tuy nhiên khi được người giám sát đốc thúc và trấn an rằng sẽ không phải chịu trách nhiệm gì nếu có bất trắc thì họ lại tiếp tục nhấn nút bất chấp những tiếng gào thét từ phòng bên kia.

Kết quả cuối cùng là chỉ có 14 trong số 40 “giáo viên” kiên quyết dừng thí nghiệm trước mức tối đa 450 volt, tức có đến 65% số người tham gia đi đến tận cùng. Trong khi đó, theo Journal of Abnormal and Social Psychology, trước khi thực hiên thí nghiệm, Giáo sư Milgram đã thăm dò thử ý kiến của nhiều sinh viên năm cuối khoa tâm lý cũng như các đồng nghiệp và ai cũng cho rằng sẽ có rất ít người chịu nhấn nút từ sau mức 300 volt. Trong nhiều năm sau, Milgram cũng như một số chuyên gia khác tiến hành hàng trăm thí nghiệm tương tự và kết quả là chưa đến phân nửa số người tham gia quyết định bỏ cuộc. Từ đó, ông đưa đến kết luận dưới sức ép của mệnh lệnh của những người có quyền, khi tự cho rằng bản thân không phải chịu trách nhiệm thì con người có thể gây ra những hành động độc ác, gây tổn thương đến người khác dù biết rằng chúng trái với niềm tin và đạo đức.

Suốt mấy chục năm qua, Thí nghiệm Milgram hứng chịu vô số chỉ trích là “phi đạo đức, vô nhân tính” khi lừa người tham gia trải qua những chấn động tâm lý nặng nề. Nhiều tổ chức người Do Thái thì lên án dữ dội việc Giáo sư Milgram cho rằng thí nghiệm của ông có thể giải thích cho hành động của đại đa số binh lính và quan chức Đức quốc xã trong Thế chiến 2. Đáp lại, những người ủng hộ chỉ ra rằng không ai trong số những người tham gia thí nghiệm gặp phải hậu quả lâu dài nào về tâm lý và rằng dư luận không chịu chấp nhận sự thật về “mảng tối trong mỗi con người”. Đến nay, thí nghiệm này vẫn thường xuyên được giảng dạy tại nhiều trường đại học danh tiếng trên thế giới, còn Giáo sư Milgram đứng thứ 46 trong danh sách 100 nhà tâm lý học xuất sắc nhất thế kỷ 20 của chuyên san Review of General Psychology.

Cuộc tra tấn kinh hoàng

Từ năm 1992 đến năm 2004, tại Mỹ xảy ra một loạt vụ lừa đảo mà một số chuyên gia cho rằng là bằng chứng hùng hồn nhất cho kết luận của Giáo sư Milgram. Theo CNN, một kẻ nặc danh đã gọi điện tới hàng chục nhà hàng thức ăn nhanh trên khắp nước Mỹ tự xưng là cảnh sát và yêu cầu “hỗ trợ điều tra về một vụ ăn cắp”. Kẻ này mô tả một “nghi phạm”, thường là nữ, đang có mặt trong quán, chẳng hạn như nhân viên hoặc khách hàng, rồi yêu cầu quản lý nhà hàng lục soát bằng cách lột đồ, đánh đập nạn nhân. Có ít nhất hơn 10 trường hợp người nghe tuân thủ mọi chỉ dẫn của “cảnh sát”.

Trong đó, nghiêm trọng nhất là vụ xảy ra ngày 9/4/2004 tại một cửa hàng McDonald’s ở thị trấn Mount Washington, bang Kentucky. AP dẫn hồ sơ của tòa án cho hay cửa hàng trưởng Donna Summers nhận điện thoại của một kẻ tự xưng là “thanh tra Scott” nói trong nhà hàng có một nghi phạm ăn cắp. “Scott” mô tả nghi phạm là nữ, dáng thanh mảnh và tóc đen rồi nhờ Summers “xử lý giúp vì sở cảnh sát thiếu nhân lực để giải quyết một vụ nhỏ như vậy”. Thế là Summers gọi bạn trai là Walter Nix Jr. đến và khống chế giam cô Louise Ogborn, một nhân viên nhà hàng vừa tròn 18 tuổi, trong nhà kho.

Suốt nhiều giờ đồng hồ, Summers và Nix Jr. làm theo mọi yêu cầu qua điện thoại của “thanh tra Scott” và gây ra những hành động khó tưởng tượng để “tìm bằng chứng và buộc nghi phạm thú nhận” như đánh đập, lột truồng, dùng tay và dị vật xâm phạm cơ thể Ogborn, thậm chí ép nạn nhân quan hệ tình dục bằng miệng với Nix Jr.

Cũng trong suốt quãng thời gian đó, Ogborn tin rằng mình đang bị điều tra thật nên không dám mảy may phản kháng. Cuối cùng, Nix Jr. chịu hết nổi và bỏ đi. Theo tờ The Courier-Journal, ông này đã gọi điện cho bạn và nói: “Tôi đã làm một việc vô cùng xấu xa”. Sau đó, Summers yêu cầu một nhân viên khác thế chỗ Nix Jr. nhưng bị từ chối. Đến lúc này, Summers mới bắt đầu chất vấn “thanh tra Scott” và người này lập tức cúp máy. Một điều đáng nói khác là trong suốt vụ việc, nhiều nhân viên của nhà hàng tuy không tham gia tấn công Ogbron nhưng cũng không gọi cảnh sát hay kiểm tra lại thông tin.

Vụ án này thu hút sự chú ý lớn của dư luận vì sự nghiêm trọng và “khó tin” của nó. Nhiều người không thể hiểu được tại sao Summers và Nix Jr. có thể “ngu ngốc” đến mức như vậy và Thí nghiệm Milgram thường xuyên được giới truyền thông viện dẫn để bình luận về vụ việc. Sau một thời gian dài điều tra, xét xử, Nix Jr. lãnh 6 năm tù giam vào năm 2006, còn Summers bị McDonald’s sa thải vì phải chịu 1 năm quản chế. Nạn nhân Ogborn bị sang chấn tâm lý nặng nề, phải trải qua một thời gian dài trị liệu và từ bỏ kế hoạch vào đại học.

Đến năm 2007, cả Ogborn và Summers đều đâm đơn kiện đòi McDonald’s bồi thường vì thiếu trách nhiệm và không cảnh báo cho nhân viên về những vụ lừa đảo đã xảy ra trước đó. Sau một loạt phiên tòa rồi kháng cáo, McDonald’s đồng ý bồi thường cho Ogbron 1,1 triệu USD còn Summers không nhận được đồng nào, theo The Courier-Journal.

Trong khi đó, đến nay thủ phạm chính vẫn đang ngoài vòng pháp luật và giới điều tra thậm chí còn chưa xác định được hắn là ai. Sau vụ 2004, cảnh sát có bắt giữ một người tên David Richard Stewart nhưng ông này được tòa tha bổng vì thiếu bằng chứng.

Sự tầm phào của cái ác
 
Lâu nay, Thí nghiệm Milgram thường được gắn với khái niệm Sự tầm phào của cái ác (The banality of evil) của nữ triết gia Hannah Arendt (1906 - 1974, một trong những trí thức gốc Do Thái nổi tiếng nhất thế giới) đưa ra năm 1963. Từ quá trình theo dõi phiên tòa xét xử Adolf Eichmann, một trong những kiến trúc sư của cuộc diệt chủng người Do Thái trong Thế chiến 2, Arendt lập luận rằng Eichmann và nhiều thành viên quốc xã khác không phải là những tên sát nhân khát máu, bệnh hoạn như chúng ta vẫn cố tin. Thay vào đó, họ là những người bình thường, không có chút trục trặc tâm lý nào.
Bản thân Eichmann, kẻ mệnh danh là “Tên đồ tể của châu Âu”, không thù ghét người Do Thái. Hắn cho rằng những tội ác ghê rợn đã gây ra đơn giản là làm tốt công việc của mình theo sự đồng tình của cấp trên, nhà nước, xã hội và pháp luật Đức quốc xã.
Từ đó, Arendt kết luận trong sách Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (tạm dịch: Eichmann ở Jerusalem - Báo cáo về sự tầm phào của cái ác) rằng cái ác không phải thứ gì đó ghê gớm, cao xa. Nó tồn tại trong mỗi con người và có thể trỗi dậy khi điều kiện cho phép mà bản thân chúng ta cũng không nhận ra.
Dù gây rất nhiều tranh cãi nhưng đến nay tác phẩm này vẫn được xem là một cột trụ trong lĩnh vực triết học chính trị và đạo đức học. Những người ủng hộ cho rằng khái niệm của Arendt có thể giải thích cho những thảm kịch lớn nhất trong lịch sử nhân loại và mang ý nghĩa cảnh báo sâu sắc. Như nhân vật Giáo sư Milgram nói trong phim Experimenter: “Chúng ta đều là những con rối và có lẽ nhìn ra được sợi dây là bước đầu tiên để đi đến tự do”.
BÌNH LUẬN 0
Đăng nhập

Gửi bình luận

Tin mới cập nhật
bb-tran,hari-won,thien-y,tuan-tran
Thiên ý

Tập 3 ‘Thiên Ý’: Sự mở đầu cho mối tình đam mỹ ý nhị của BB Trần và Tuấn Trần?

Phim ảnh -
Sau bao đồn đoán thất thiệt về bộ ẩn tình đam mỹ sẽ xuất hiện, tập 3 "Thiên Ý" đã chính thức cho lên sóng những kỳ vọng của khán giả. Nếu bạn là thuyền viên của thuyền Tuấn Trần - BB Trần thì hãy mau mau thắt dây an toàn vì thuyền chuẩn bị vút ra khơi đấy.
con-bao-so-14,dan-mang-cap-nhat-tinh-hinh-mua-bao,mua-bao-tai-sai-gon

Mây đen giăng kín, nhiều khu vực ở Sài Gòn mưa lớn trước cơn bão số 14

Tin nóng -
Trước cơn bão số 14 đổ bộ vào Nam Trung Bộ, vào chiều tối 18/11, tại TP. HCM xuất hiện mây đen giăng kín trời, mưa lớn xảy ra ở nhiều khu vực.
hoc-sinh,ki-niem-thay-co,thay-co-giao

500 thầy cô tràn lên sân khấu làm ‘cơ trưởng’ quẩy cùng học sinh

Đời Sống -
Đi học mà thầy cô nào cũng “quẩy banh nóc” cùng học sinh thế này thì còn gì bằng.
co-ba-sai-gon,ngo-thanh-van,ninh-duong-lan-ngoc,special
cô ba sài gòn

‘Cô Ba Sài Gòn’: Những cái đẹp của Sài Thành được vẽ lại đầy cảm xúc

Phim ảnh -
Bộ phim "Cô Ba Sài Gòn" của Ngô Thanh Vân mang đến cho khán giả nhiều cảm xúc thông qua những cái đẹp của Sài Gòn.
du-lich-dai-loan,mi-bo,mi-bo-dai-loan,noodles-beef

Mì bò, món ngon phải thử nếu bạn không muốn bỏ mất 1/3 chuyến du hành đến Đài Loan

Ẩm thực -
Mì bò là một trong những món ăn được các traveler khắp thế giới đánh giá là môt trong những món ăn nên thử khi đến Đài Loan. Nguồn gốc của món mì này được cho là từ cộng đồng người Hồi ở Ningxia, sau đó du nhập và phát triển mạnh ở hòn đảo này.
hyun-bin,now-you-see-me,the-swindlers,vong-xoay-lua-dao
The Swindlers

‘Siêu lừa đảo’ Hyun Bin tái ngộ khán giả Việt cùng ‘Now You See Me’ phiên bản Hàn

Phim ảnh -
Trong tháng 12 tới, khán giả Việt Nam sẽ có dịp tái ngộ “đại nhân” Hyun Bin trong phim điện ảnh bom tấn "Vòng xoáy lừa đảo" (The Swindlers). Bộ phim được cho là “Now You See Me” phiên bản Hàn, hứa hẹn mang đến cho khán giả những thước phim cân não với độ thông minh của nhân vật.
ky-duyen,minh-tu,pham-huong,the-look
The Look 2017

Phạm Hương diện vest chững chạc bội phần so với Kỳ Duyên, Minh Tú ở tập 1 The Look

Thời trang -
"Nàng Hậu quốc dân" chứng tỏ phong thái chững chạc hơn hai giám khảo quyền lực còn lại: Minh Tú, Kỳ Duyên thông qua cách chọn váy áo xuất hiện tại tập đầu tiên The Look.
ngay-20-11,thay-van-nhu-cuong,trien-lam-anh-thay-van-nhu-cuong

20/11 đầu tiên trường Lương Thế Vinh vắng bóng GS Văn Như Cương nhưng hình ảnh về thầy vẫn tràn ngập

Xã hội -
Những hình ảnh quý giá về thầy Văn Như Cương đã được trưng bày tại triển lãm mang tên “Dấu ấn” tại cả 2 cơ sở trường THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội).

Ca sĩ 71 tuổi vẫn trẻ đẹp như thiếu nữ chỉ nhờ biện pháp đặc biệt

Thế giới -
Dường như thời gian đã “bỏ quên” ca sĩ Thổ Nhĩ Kỳ nổi tiếng Ajda Pekkan. Dù đã 71 tuổi, bà vẫn trẻ trung như thời con gái chỉ nhờ phương pháp giữ dáng khá đơn giản.
TIN LIÊN QUAN

Được tặng một chiếc Lamborghini, hành động bất ngờ của giáo hoàng Francis khiến ai cũng nể phục

Khi được hãng Lamborghini tặng một chiếc Lamborghini Hurancan phiên bản đặc biệt, hành động của Đức giáo hoàng Francis đã khiến nhiều người nể phục.
con-bao-so-14,du-doan-con-bao-so-14,mien-trung-mua-lon

Bão số 14 uy hiếp Nam Trung Bộ, miền Trung mưa kéo dài

Tin nóng -
Sau khi đi vào phía Đông quần đảo Trường Sa, áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành bão, cơn bão số 14 (tên Quốc tế: Kirogi). Bão kết hợp với không khí lạnh gây mưa từ đêm 18 đến ngày 26/11.

Gái Nghệ An bê tráp quá xinh khiến anh em ào ào ‘xin link’

Đời Sống -
Dường như con gái Nghệ An ai cũng xinh nhỉ?
TIN LIÊN QUAN

6 nữ sinh tài năng, xinh đẹp vinh dự được tặng hoa và giao lưu với người nổi tiếng

Những cô gái này nhận nhiều sự quan tâm và bỗng chốc nổi tiếng sau khi may mắn được tặng hoa đón tiếp, giao lưu cùng các nhân vật quan trọng.
ca-si-noo-phuoc-thinh,cong-nghe-vui,mv-cham-khe-tim-anh-mot-chut-thoi,youtube

Noo Phước Thịnh kiếm được bao nhiêu tiền từ MV triệu view bị YouTube gỡ bỏ?

Công nghệ - Xe -
Đầu tư nghiêm túc và thu hút được nhiều sự chú ý, số tiền Noo Phước Thịnh có được từ sự quan tâm của người dùng YouTube có thể không nhỏ.
a-hau-thuy-dung,do-my-linh,lan-khue,miss-world-2017
Miss World 2017

Trước giờ G, bố mẹ cùng ‘hội chị em’ gửi lời chúc may mắn đến Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh

Giải trí -
Chỉ còn vài giờ đồng hồ nữa đêm chung kết "Hoa hậu Thế giới 2017" chính thức diễn ra, cùng nghe loạt sao Việt gửi lời chúc may mắn đến đại diện Việt Nam tại đấu trường nhan sắc lớn nhất hành tinh - "Hoa hậu Việt Nam 2016" Đỗ Mỹ Linh.
ky-duyen,minh-tu,pham-huong,the-look-2017,ve-dep-thuong-hieu-2017
The Look 2017

Phạm Hương ôm Minh Tú thân thiết, khuyên Kỳ Duyên nên ‘chọn con tim hay là nghe lý trí’

Giải trí -
Những hình ảnh thân thiết trái ngược hoàn toàn với không khí căng thẳng của cả 3 HLV trong 2 đoạn trailer được công bố trước đó.
luc-chien-chi-vuong,tran-hieu,vuong-loi
Lục Chiến Chi Vương

Sau ‘Năm ấy hoa nở’, Trần Hiểu tái xuất màn ảnh nhỏ với ‘Lục Chiến Chi Vương’

Phim ảnh -
Sau sự thành công của "Năm ấy hoa nở, trăng vừa tròn", Trần Hiểu bất ngờ tái xuất với vai chính trong "Lục Chiến Chi Vương" cùng nam diễn viên Vương Lôi.
countdown-exo-,exo,kai-exo,tieng-viet

Tiếng Việt bất ngờ xuất hiện trong clip teaser Nhật tiến của EXO

Âm nhạc -
Phát hiện thú vị này đang khiến cộng đồng EXO-L "sướng rơn".

Ngắm vẻ đẹp như tiên cảnh của Thụy Sĩ qua ống kính của nhiếp ảnh gia Martin Rak

Du lịch -
Bộ phim "Chúa tể của những chiếc nhẫn" là nguồn cảm hứng cho ra đời bộ ảnh 'Hobbiton' đẹp lung linh và đầy mê hoặc của nhiếp ảnh gia Martin Rak.
TIN LIÊN QUAN

Tự sướng khi đi du lịch đã là quá khứ, mang theo ‘gấu’ check-in mới là xu hướng mới nhất hiện nay

Mang gấu bông, đồ chơi hay vật dụng cá nhân cùng du lịch nghe có vẻ lạ lẫm nhưng thật ra xu hướng này đang ngày càng trở nên phổ biến. Thậm chí một tổ chức ở Đức còn cấp cả hộ chiếu cho đồ chơi!