Thí nghiệm tâm lý ghê rợn nhất lịch sử

Thế giới -

Không làm đổ một giọt máu, không có ai thiệt mạng hay bị thương tích gì nhưng Thí nghiệm Milgram vẫn mang tiếng là thí nghiệm “vô nhân tính” nhất lịch sử.

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Sự bất an của những “giáo viên” trong Thí nghiệm Milgram - Ảnh: tư liệu của The Boston Globe

Trong lịch sử nghiên cứu khoa học của loài người, đặc biệt trong lĩnh vực tâm lý, không thiếu những cuộc thí nghiệm gây tranh cãi về tính đạo đức như Thí nghiệm nhà tù Stanford năm 1971 hay Thí nghiệm quái vật (1939). “Khét tiếng” nhất trong số này phải kể đến Thí nghiệm Milgram về sự tuân thủ mệnh lệnh một cách mù quáng và bản chất của cái ác.

Được thực hiện vào tháng 7/1961, cuộc thí nghiệm này một lần nữa trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn khi bộ phim Experimenter (tạm dịch: Người thí nghiệm) về cuộc đời Giáo sư Stanley Milgram (1933 -1984) được công chiếu hồi cuối tuần và nhận vô số lời khen ngợi.

Giáo viên, học sinh và điện giật

Năm 1961, Giáo sư Milgram đang là một trong những nhà tâm lý học hàng đầu của Mỹ làm việc tại Đại học Yale. Ông cùng các cộng sự đăng quảng cáo tuyển người tham gia một cuộc thí nghiệm về “tác động của hình phạt đối với việc học” với giá 4 USD/giờ. Tổng cộng 40 người tham gia mà không hề biết rằng mình sắp bước vào một trải nghiệm kinh hoàng.

Theo mô tả trên chuyên san Journal of Abnormal and Social Psychology, người tham gia đóng vai “giáo viên” sẽ đặt câu hỏi cho “học sinh”. Cả hai ngồi ở 2 phòng khác nhau và chỉ liên lạc qua bộ đàm. “Giáo viên” lần lượt đặt câu hỏi và mỗi lần “học sinh” trả lời sai, “giáo viên” sẽ được người giám sát thí nghiệm yêu cầu nhấn nút gây giật điện để trừng phạt “học sinh” với cường độ lớn dần, tối đa là 450 volt. Dĩ nhiên, “giáo viên” không hề biết rằng chẳng có ai bị điện giật cả và “học sinh” là người trong nhóm của Milgram, giả vờ kêu la đau đớn hoặc đập vào tường van xin dừng thí nghiệm.

Trong suốt thí nghiệm, các “giáo viên” tỏ ra không thoải mái và vô cùng lo lắng. Có người liên tục quệt mồ hôi trán, người thì gắng cười to một cách gượng gạo hoặc khóc lóc hỏi thăm tình trạng của “học viên”. Tuy nhiên, không có ai tỏ ý muốn ngừng lại trước mức 135 volt. Khi đến gần mức 300 volt, một số người xin dừng thí nghiệm và trả lại tiền. Tuy nhiên khi được người giám sát đốc thúc và trấn an rằng sẽ không phải chịu trách nhiệm gì nếu có bất trắc thì họ lại tiếp tục nhấn nút bất chấp những tiếng gào thét từ phòng bên kia.

Kết quả cuối cùng là chỉ có 14 trong số 40 “giáo viên” kiên quyết dừng thí nghiệm trước mức tối đa 450 volt, tức có đến 65% số người tham gia đi đến tận cùng. Trong khi đó, theo Journal of Abnormal and Social Psychology, trước khi thực hiên thí nghiệm, Giáo sư Milgram đã thăm dò thử ý kiến của nhiều sinh viên năm cuối khoa tâm lý cũng như các đồng nghiệp và ai cũng cho rằng sẽ có rất ít người chịu nhấn nút từ sau mức 300 volt. Trong nhiều năm sau, Milgram cũng như một số chuyên gia khác tiến hành hàng trăm thí nghiệm tương tự và kết quả là chưa đến phân nửa số người tham gia quyết định bỏ cuộc. Từ đó, ông đưa đến kết luận dưới sức ép của mệnh lệnh của những người có quyền, khi tự cho rằng bản thân không phải chịu trách nhiệm thì con người có thể gây ra những hành động độc ác, gây tổn thương đến người khác dù biết rằng chúng trái với niềm tin và đạo đức.

Suốt mấy chục năm qua, Thí nghiệm Milgram hứng chịu vô số chỉ trích là “phi đạo đức, vô nhân tính” khi lừa người tham gia trải qua những chấn động tâm lý nặng nề. Nhiều tổ chức người Do Thái thì lên án dữ dội việc Giáo sư Milgram cho rằng thí nghiệm của ông có thể giải thích cho hành động của đại đa số binh lính và quan chức Đức quốc xã trong Thế chiến 2. Đáp lại, những người ủng hộ chỉ ra rằng không ai trong số những người tham gia thí nghiệm gặp phải hậu quả lâu dài nào về tâm lý và rằng dư luận không chịu chấp nhận sự thật về “mảng tối trong mỗi con người”. Đến nay, thí nghiệm này vẫn thường xuyên được giảng dạy tại nhiều trường đại học danh tiếng trên thế giới, còn Giáo sư Milgram đứng thứ 46 trong danh sách 100 nhà tâm lý học xuất sắc nhất thế kỷ 20 của chuyên san Review of General Psychology.

Cuộc tra tấn kinh hoàng

Từ năm 1992 đến năm 2004, tại Mỹ xảy ra một loạt vụ lừa đảo mà một số chuyên gia cho rằng là bằng chứng hùng hồn nhất cho kết luận của Giáo sư Milgram. Theo CNN, một kẻ nặc danh đã gọi điện tới hàng chục nhà hàng thức ăn nhanh trên khắp nước Mỹ tự xưng là cảnh sát và yêu cầu “hỗ trợ điều tra về một vụ ăn cắp”. Kẻ này mô tả một “nghi phạm”, thường là nữ, đang có mặt trong quán, chẳng hạn như nhân viên hoặc khách hàng, rồi yêu cầu quản lý nhà hàng lục soát bằng cách lột đồ, đánh đập nạn nhân. Có ít nhất hơn 10 trường hợp người nghe tuân thủ mọi chỉ dẫn của “cảnh sát”.

Trong đó, nghiêm trọng nhất là vụ xảy ra ngày 9/4/2004 tại một cửa hàng McDonald’s ở thị trấn Mount Washington, bang Kentucky. AP dẫn hồ sơ của tòa án cho hay cửa hàng trưởng Donna Summers nhận điện thoại của một kẻ tự xưng là “thanh tra Scott” nói trong nhà hàng có một nghi phạm ăn cắp. “Scott” mô tả nghi phạm là nữ, dáng thanh mảnh và tóc đen rồi nhờ Summers “xử lý giúp vì sở cảnh sát thiếu nhân lực để giải quyết một vụ nhỏ như vậy”. Thế là Summers gọi bạn trai là Walter Nix Jr. đến và khống chế giam cô Louise Ogborn, một nhân viên nhà hàng vừa tròn 18 tuổi, trong nhà kho.

Suốt nhiều giờ đồng hồ, Summers và Nix Jr. làm theo mọi yêu cầu qua điện thoại của “thanh tra Scott” và gây ra những hành động khó tưởng tượng để “tìm bằng chứng và buộc nghi phạm thú nhận” như đánh đập, lột truồng, dùng tay và dị vật xâm phạm cơ thể Ogborn, thậm chí ép nạn nhân quan hệ tình dục bằng miệng với Nix Jr.

Cũng trong suốt quãng thời gian đó, Ogborn tin rằng mình đang bị điều tra thật nên không dám mảy may phản kháng. Cuối cùng, Nix Jr. chịu hết nổi và bỏ đi. Theo tờ The Courier-Journal, ông này đã gọi điện cho bạn và nói: “Tôi đã làm một việc vô cùng xấu xa”. Sau đó, Summers yêu cầu một nhân viên khác thế chỗ Nix Jr. nhưng bị từ chối. Đến lúc này, Summers mới bắt đầu chất vấn “thanh tra Scott” và người này lập tức cúp máy. Một điều đáng nói khác là trong suốt vụ việc, nhiều nhân viên của nhà hàng tuy không tham gia tấn công Ogbron nhưng cũng không gọi cảnh sát hay kiểm tra lại thông tin.

Vụ án này thu hút sự chú ý lớn của dư luận vì sự nghiêm trọng và “khó tin” của nó. Nhiều người không thể hiểu được tại sao Summers và Nix Jr. có thể “ngu ngốc” đến mức như vậy và Thí nghiệm Milgram thường xuyên được giới truyền thông viện dẫn để bình luận về vụ việc. Sau một thời gian dài điều tra, xét xử, Nix Jr. lãnh 6 năm tù giam vào năm 2006, còn Summers bị McDonald’s sa thải vì phải chịu 1 năm quản chế. Nạn nhân Ogborn bị sang chấn tâm lý nặng nề, phải trải qua một thời gian dài trị liệu và từ bỏ kế hoạch vào đại học.

Đến năm 2007, cả Ogborn và Summers đều đâm đơn kiện đòi McDonald’s bồi thường vì thiếu trách nhiệm và không cảnh báo cho nhân viên về những vụ lừa đảo đã xảy ra trước đó. Sau một loạt phiên tòa rồi kháng cáo, McDonald’s đồng ý bồi thường cho Ogbron 1,1 triệu USD còn Summers không nhận được đồng nào, theo The Courier-Journal.

Trong khi đó, đến nay thủ phạm chính vẫn đang ngoài vòng pháp luật và giới điều tra thậm chí còn chưa xác định được hắn là ai. Sau vụ 2004, cảnh sát có bắt giữ một người tên David Richard Stewart nhưng ông này được tòa tha bổng vì thiếu bằng chứng.

Sự tầm phào của cái ác
 
Lâu nay, Thí nghiệm Milgram thường được gắn với khái niệm Sự tầm phào của cái ác (The banality of evil) của nữ triết gia Hannah Arendt (1906 - 1974, một trong những trí thức gốc Do Thái nổi tiếng nhất thế giới) đưa ra năm 1963. Từ quá trình theo dõi phiên tòa xét xử Adolf Eichmann, một trong những kiến trúc sư của cuộc diệt chủng người Do Thái trong Thế chiến 2, Arendt lập luận rằng Eichmann và nhiều thành viên quốc xã khác không phải là những tên sát nhân khát máu, bệnh hoạn như chúng ta vẫn cố tin. Thay vào đó, họ là những người bình thường, không có chút trục trặc tâm lý nào.
Bản thân Eichmann, kẻ mệnh danh là “Tên đồ tể của châu Âu”, không thù ghét người Do Thái. Hắn cho rằng những tội ác ghê rợn đã gây ra đơn giản là làm tốt công việc của mình theo sự đồng tình của cấp trên, nhà nước, xã hội và pháp luật Đức quốc xã.
Từ đó, Arendt kết luận trong sách Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (tạm dịch: Eichmann ở Jerusalem - Báo cáo về sự tầm phào của cái ác) rằng cái ác không phải thứ gì đó ghê gớm, cao xa. Nó tồn tại trong mỗi con người và có thể trỗi dậy khi điều kiện cho phép mà bản thân chúng ta cũng không nhận ra.
Dù gây rất nhiều tranh cãi nhưng đến nay tác phẩm này vẫn được xem là một cột trụ trong lĩnh vực triết học chính trị và đạo đức học. Những người ủng hộ cho rằng khái niệm của Arendt có thể giải thích cho những thảm kịch lớn nhất trong lịch sử nhân loại và mang ý nghĩa cảnh báo sâu sắc. Như nhân vật Giáo sư Milgram nói trong phim Experimenter: “Chúng ta đều là những con rối và có lẽ nhìn ra được sợi dây là bước đầu tiên để đi đến tự do”.
BÌNH LUẬN 0
Đăng nhập

Gửi bình luận

Tin mới cập nhật
giong-ai-giong-ai,tran-thanh,truong-giang

Em gái nóng bỏng của Võ Hạ Trâm bất ngờ xuất hiện khiến cả Trấn Thành - Trường Giang - Thu Minh ‘muốn bật khóc’ vì hối hận

Video Hot -
Chưa bao giờ thấy giọng ca nào khiến cả sân khấu Giọng ải giọng ai tiếc nuối đến vậy.
giong-ai-giong-ai,tran-thanh,truong-giang

Trấn Thành nghiêng ngã vì giọng hát phá nát wifi của anh chàng thổi sáo

Video Hot -
Trấn Thành nghiêng ngã vì giọng hát phá nát wifi của anh chàng thổi sáo.
le-trao-giai-oscar,oscar,oscar-2017

Đây là người đàn ông bị cả thế giới gọi là bất kính sau sự cố trao nhầm giải cho ‘La La Land’ tại Oscar 2017

Hậu trường -
Bên cạnh những ý kiến tán dương vì tôn trọng "đối thủ - Moonlight", khá nhiều người cho rằng nhà sản xuất "La La Land" Jordan Horowitz đã có hành động bất kính với nam diễn viên tiền bối Warren Beatty.
giong-ai-giong-ai,tran-thanh,truong-giang

Trấn Thành hả hê với giọng hát mũm mĩm khiến ‘gia đình’ Trường Giang ôm hận, ‘sầu não’

Video Hot -
Lại một lần nữa sai quá sai rồi Giang Ca ơi. Xem Trấn Thành cùng 'chị đại' Thu Minh hả hê, chọc quê Trường Giang mà 'chịu không nổi' luôn mà.
giong-ai-giong-ai,tran-thanh,truong-giang

Cô nàng vũ công khiến Trấn Thành, Thu Trang phấn khích

Video Hot -
Cô nàng vũ công khiến Trấn Thành, Thu Trang phấn khích
cong-vien,do-thi,nhip-song-do-thi

Hà Nội xây bãi xe ngầm 5 tầng tại công viên Thống nhất

Đời sống - Xã hội -
UBND TP Hà Nội thống nhất quy mô 3 dự án bãi xe ngầm tại Công viên Nhân Chính, Nhà thi đấu Quần Ngựa, Công viên Thống Nhất có 5 tầng hầm.
giong-hat-viet-2017,lan-huong,the-voice,the-voice-2017,toc-tien
The Voice 2017

Hotgirl hát nhạc xưa Lan Hương hóa ra đã từng nổi tiếng với những bản cover hàng trăm nghìn lượt xem trên Youtube

TV Show -
Ít ai biết, Ngô Lan Hương, cô gái 18 tuổi "gây bão" với ca khúc Biệt Ly của danh ca Khánh Ly trong vòng Giấu mặt The Voice - Giọng hát Việt 2017 là gương mặt khá nổi tiếng trên mạng xã hội với các bản cover trẻ trung và ngọt ngào.
nhay-lau,the-gioi,tu-tu

Ngay cả khi nhảy lầu tự tử, hot girl mạng xã hội Trung Quốc vẫn không quên livestream

Đời sống - Xã hội -
Một cô gái trẻ chuyên dẫn chương trình trực tiếp trên mạng xã hội Trung Quốc đã khiến dư luận xôn xao khi livestream cảnh nhảy lầu tự tử của mình, bởi có rất nhiều khán giả đang chăm chú theo dõi "tiết mục" này.
em-khong-la-duy-nhat,toc-tien,toc-tien-hat-ballad

Tóc Tiên chưa bao giờ dịu dàng đến vậy trong MV ballad mới

Âm nhạc -
Sau một thời gian dài chuyên trị EDM, Tóc Tiên đã có sự chuyển hướng đầy bất ngờ sang ballad nhẹ nhàng.
fashionista,fashionista-cao-tuoi,lyn-slater

Fashionista 63 tuổi người Mỹ - mặc chất thần thái đỉnh cao khiến giới trẻ thán phục

Làng mẫu -
Một minh chứng cho thấy : Thời trang không có chỗ cho giới hạn tuổi tác.
giong-hat-viet,giong-hat-viet-2017,the-voice

Màn trình diễn hát vừa giọng nam vừa giọng nữ của giọng ca ‘phi giới tính’ khiến cả 4 HLV ‘rợn người’

Video Hot -
Nghe mà 'sởn hết da gà' các bạn ạ. Nhìn biểu cảm của Đông Nhi - Tóc Tiên mới biết các HLV 'hoang mang' thế nào.
giong-hat-viet-2017,thanh-duy-idol,the-voice-2017,tung-anh-the-voice
The Voice 2017

Điểm lại những giọng ca ‘phi giới tính’ từng gây sốt cư dân mạng

TV Show -
Họ là những nhân tố đặc biệt vừa có thể hát được cả giọng nam lẫn giọng nữ khiến ai cũng phải "há hốc" ngưỡng mộ.
duong-duong,hoac-kien-hoa,ma-thien-vu,phung-thieu-phong,trieu-huu-dinh

So độ ‘tiên khí’ của các mỹ nam Hoa ngữ trên màn ảnh: Ai chuẩn nhất?

Phim ảnh -
Theo bạn ai là người có độ tiên khí tuyệt đỉnh nhất?
erik,erik-roi-monstar,son-ngoc-minh

Xôn xao nghi vấn về tình bạn ‘thân thiết đặc biệt’ của Erik và Sơn Ngọc Minh

Hậu trường -
Rất nhiều sự trùng hợp ngẫu nhiên trong khoảnh khắc đời thường giữa Erik và Sơn Ngọc Minh khiến fan rộ lên nghi vấn cả hai thân thiết hơn mức tình bạn.
bang-tuyet,du-lich,diem-den,khach-san-bang

Bên trong khách sạn băng tráng lệ ở Thụy Điển

Ăn - Chơi -
Khách sạn Icehotel ở Thụy Điển cách Vòng Bắc Cực hơn 200 km, khiến nhiều người tò mò về sự lạnh giá, nơi nghỉ và cách giữ ấm khi qua đêm tại đây.
beauty-bloggers,hen-ho,lip-on-lip,son-moi,trang-diem

Các beauty blogger trang điểm như thế nào khi hẹn hò?

Đẹp -
Trang điểm nhẹ nhàng với gam màu nhạt, trung tính và dùng son màu sắc tươi sáng làm điểm nhấn chính là lựa chọn của các nàng beauty blogger cho những buổi hẹn hò lãng mạn.
da-nhan-cach,the-gioi,toi-pham,toi-pham-nuoc-my,yeu-rau-xanh
Thế giới

Câu chuyện cuộc đời tên yêu râu xanh nước Mỹ mang trong mình 24 nhân cách khác biệt

Đời sống - Xã hội -
Billy Milligan, tên hiếp dâm đa nhân cách người Mỹ, đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực của báo giới và gây tranh cãi cho nhiều nhà điều tra hình sự, tâm lý học khi mang trong mình 24 nhân cách khác nhau.
doi-lai-via-he,ha-noi,quan-hoan-kiem,ra-quan

Sau Sài Gòn, tới Hà Nội xử lý mạnh tay các hộ kinh doanh lấn chiếm vỉa hè

Đời sống - Xã hội -
Chiều nay CA quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã ra quân xử lý những hàng quán kinh doanh lấn chiếm vỉa hè sau khi nhiều quận ở TPHCM xử lý nghiêm tình trạng này. Nhiều người phản ứng gay gắt thậm chí khóc lóc, cáu gắt khi bị xử phạt.